Перейти к содержимому




Башфорум находится по адресу; www.forum.bash-portal.ru
Фото

"Баш"лана башлайыҡ, башҡорттар!


  • Please log in to reply

91 ответов в этой теме

#21 Ишбулды Әбйәлилов

 
Ишбулды Әбйәлилов

    Мырҙа

  • Форум ағзаһы
  • PipPipPip
  • 61 сообщений
  • Ырыуым:Бөрйән
  • Ораным:Салауат!
  • Ҡошом:Бөркөт
  • Ағасым:Имән
 

Отправлено 18 Сентябрь 2012 - 10:26

Башҡортса әйткәндә, шисто психологишеске, баш һүҙен ҡуйыу етди ҡабул ителмәй, сөнки (ғәфү үтенәм) "башы" тип ҡушып әрләшәләр.Иң ғәрлеге " тауыҡбаш".
Вульгаризм һымаҡ ҡабул ителәсәк ул


Быға урыҫ ағайҙан ғына алып яуап биреп була
- Сукин сын, Х...ев сын күп ишеткәнһегеҙҙер әле. Быға ҡарап урыҫтар фамилияларынан баш тартырға йыйынмай бит.
- Армияла таджиктар менән хеҙмәт иткән егеттәрҙән һорағыҙ, улар башҡорттарҙан милләте тураһында һорарға яраталар. "Башкир" тиһәң хахылдап көлә башлайҙар, сөнки "кир" таджикса ирҙәрҙең енес органын аңлата. Уларға ҡарап башкир тип йөрөтөлмәҫкәме инде. Урыҫтар өсөн был "баш" нейтраль ялғау, үҙҙәрендә лә Разбаш кеүек фамилиялар бар;
- Ибн Фадлан бетле башҡорттар тураһында яҙып ҡалдырған, шуға ибн Фадландың башҡорттар тураһында яҙып ҡалдырыуын берәү ҙә бер ҡасан да онотмаясаҡ, бөтәһенең дә теле ҡысып торасаҡ башҡорттар тураһында шулай яҙып ҡалдырған ибн Фадлан тип иҫкә төшөрөргә. Ҡалдырған, тимәк ҡалдырған. Ә татар тураһында бетле лә бетһеҙ ҙә тип яҙып ҡалдырмаған бит. Был үҙенә күрә пиар ход булғандыр тип атайым яҙып ҡалдырыусы яғынан. "Баш" һүҙен ни тиклем күберәк һүҙгә ҡушып һөйләһәләр, шул тиклем реклама буласаҡ. Бөтә донъя масштабында фекерләйек, үҙебеҙҙең тирәләге сүп сарға иғтибар итмәйек. Бына йәһүдтәрҙе бөтә донъя сәйнәй, улар ҡымшанмай ҙа.

#22 Ишбулды Әбйәлилов

 
Ишбулды Әбйәлилов

    Мырҙа

  • Форум ағзаһы
  • PipPipPip
  • 61 сообщений
  • Ырыуым:Бөрйән
  • Ораным:Салауат!
  • Ҡошом:Бөркөт
  • Ағасым:Имән
 

Отправлено 18 Сентябрь 2012 - 10:30

Интернетта тап булған бәләкәй генә информация менән уртаҡлашам Сталиндың ысын фамилияһы Джугашвили тураһында www.sem40.ru/interview/hot/13367/ . Был бәлки ысындыр, бәлки юҡтыр, тик грузин фамилияһы (этимологияһын әйрәнгәндә шәп булыр ине, тик сығанаҡтар юҡ) күп кенә серҙәр һаҡлағанға оҡшай. - Что касается Сталина, то - не знаю, насколько серьезно, - но лет так двадцать тому назад в Бухаре (я там случайно оказался) те евреи, которые потом все выехали в Израиль и дальше, очень активно атаковали меня и доказывали, что Сталин был еврей. Почему? "Швили" в отличие от "дзе", "ва" и так далее - это суффикс, который дается только инородцам, так или иначе ассимилированным в Грузии. Не знаю, как дело обстоит с Гурамишвили и другими-прочими знаменитыми грузинами, но я за что купил, за то продаю. Еще. "Джуга" - по-грузински "еврей". Таким образом, эта фамилия в переводе на русский означает "сын еврея". Или - жидович. Третье. Сапожники в Грузии были традиционно евреи. Это как зубные врачи и гинекологи. А Виссарион Джугашвили был холодный сапожник. Такие три соображения.

#23 Рөстәм Нурыев

 
Рөстәм Нурыев

    Йөҙбаш

  • Форум ағзаһы
  • PipPipPipPip
  • 106 сообщений
  • Интересы:"Ер йөҙөндеге, йыһандағы барлыҡ ғилем һәр кешенең туған телендә ирекле ҡулланыуҙа булырға тейеш" - тигән ҡарашлы донъя ирекмәндере ағымында ҡатнашыусы.
  • Ырыуым:Ҡошсо
  • Ораным:Салауат!
  • Ҡошом:Аҡҡош
  • Ағасым:Муйыл
 

Отправлено 08 Октябрь 2012 - 02:39

Ишбулды бушты һөйләмәй! Ҡолаҡ һалың, башҡорттар! Ысынлап та урыҫ таҡҡан ҡойроҡ (-ов сын или -ина дочь) күпме йәшәр икән? Бер нимә лә мәңгелек түгел икәнлеген онотмайыҡ. -ов менән -ин дә мәңгелеккә тағылмағандыр бит инде.

#24 ажар

 
ажар

    Юлдаш

  • Форум ағзаһы
  • PipPip
  • 34 сообщений
  • Ырыуым:Түңгәүер
 

Отправлено 09 Октябрь 2012 - 11:23

" Армияла таджиктар менән хеҙмәт иткән егеттәрҙән һорағыҙ, улар башҡорттарҙан милләте тураһында һорарға яраталар. "Башкир" тиһәң хахылдап көлә башлайҙар, сөнки "кир" таджикса ирҙәрҙең енес органын аңлата. Уларға ҡарап башкир тип йөрөтөлмәҫкәме инде." - эйе, йоротолмэскэ, сонки без "башкир" тугел, э "Башкорт"! "Урыҫтар өсөн был "баш" нейтраль ялғау, үҙҙәрендә лә Разбаш кеүек фамилиялар бар" - тимэк "-баш" ялгаулы фамилия тик башкорттоко булыуы тогролокка тура килмэй? (теге Галамбашты ла алайык)

#25 ажар

 
ажар

    Юлдаш

  • Форум ағзаһы
  • PipPip
  • 34 сообщений
  • Ырыуым:Түңгәүер
 

Отправлено 09 Октябрь 2012 - 11:35

шулай ук, ошо мэсъэлэгэ кагылышлы (милли идентификация) тагы бер тэкдимем бар: Беренсехе - баларга саф башкорт исеме кушыу. Ислам мн килгэн гэрэп йэ фарси тугел, э мэгэнэхе уз телебеззэ таржемэ талап итмэгэнен. Икенсенэн - балага ата исемен яззырганда "-вич" урынына "улы" тип яззырыу. Рэсэй паспорты булган эзербайджандарзын аиалык исемдэре "оглы" тип языла бит.

#26 Ишбулды Әбйәлилов

 
Ишбулды Әбйәлилов

    Мырҙа

  • Форум ағзаһы
  • PipPipPip
  • 61 сообщений
  • Ырыуым:Бөрйән
  • Ораным:Салауат!
  • Ҡошом:Бөркөт
  • Ағасым:Имән
 

Отправлено 11 Октябрь 2012 - 02:27

шулай ук, ошо мэсъэлэгэ кагылышлы (милли идентификация) тагы бер тэкдимем бар: Беренсехе - баларга саф башкорт исеме кушыу. Ислам мн килгэн гэрэп йэ фарси тугел, э мэгэнэхе уз телебеззэ таржемэ талап итмэгэнен. Икенсенэн - балага ата исемен яззырганда "-вич" урынына "улы" тип яззырыу. Рэсэй паспорты булган эзербайджандарзын аиалык исемдэре "оглы" тип языла бит.


Реаль донъяла бер ваҡытта ла 0 йәки 100 % бер нәмә лә булмай, Разбаш менән Галамбаш бар, бер татар Дәүбаш йөрөй. Урыҫтар әйтә "У каждого закона бывают исключения" - тип. Ә бына исемдәр менән ризамын. Тик, 0 йәки 100% булмаясаҡ. Мәҫәлән, минең исем. Ул башҡорт исеме булһа ла татарҙа ла бар. Ә азербайджан һәм башҡа халыҡтар тураһында минең блогта http://bashkortfam.blogspot.com/p/blog-page_6030.html әҙерәк кенә булһа ла мәғлүмәт бар. Шуны йыбанмай ғына уҡып сыҡ, Ажар. Әтеү беҙ һәр ваҡыт шул бер балыҡ башын сәйнәйәсәкбеҙ!

#27 Ишбулды Әбйәлилов

 
Ишбулды Әбйәлилов

    Мырҙа

  • Форум ағзаһы
  • PipPipPip
  • 61 сообщений
  • Ырыуым:Бөрйән
  • Ораным:Салауат!
  • Ҡошом:Бөркөт
  • Ағасым:Имән
 

Отправлено 27 Ноябрь 2012 - 08:12

История происхождения армянских фамилий

Армянские фамилии явление относительно новое. Официально фамилии начали фиксироваться лишь в 19-ом веке, во время первых переписей населения, когда появилась необходимость в регистрации людей. Позже появились паспорта, где наряду с именами были указаны также и фамилии. Можно сказать, что до 19 века фамилий в нашем нынешнем понимании не было. Между тем, само слово "азганун" (фамилия) в переводе означает "имя рода" ("азг" - род, "анун" - имя). В основном фамилии армян происходят от имени авторитетного родового предка, к имени которого прибавлялись суффиксы, выражающие принадлежность. В древнармянском это был большей частью суффикс "эанц", который затем трансформировался в "енц", а в современном армянском - в фонетическую форму "янц", а затем осталось только "ян". Например, если про кого-то говорили, что он из рода Арама, то для того, чтобы показать принадлежность к этому роду говорили Арамэанц или Араменц. В армянских селах это явление есть и по сей день, то есть на вопрос "чей будешь?" звучит ответ - Давиденц или Ашотенц.

Когда в 19 веке стали записывать фамилии, то окончание "ц" стало автоматически отбрасываться. Между тем, у некоторых армян, предки которых очень давно покинули Армению и переехали в Россию (где фамилии появились раньше, чем в Армении) фамилии сохранили окончание "янц". До сих пор на юге Армении в районе Зангезура сохранились в большом количестве фамилии, оканчивающиеся на "енц", "унц", "онц", например, Адонц, Бакунц, Калваренц. По мнению, ученых это диалектные формы образования, которые сохранились в этом районе.

Помимо наиболее распространенной формы образования фамилий от имен, часть армянских фамилий происходит от названий тех или иных профессий. Ремесло, как правило, переходило из поколения в поколение, а название ремесла переходило на имя рода или семьи. Бывало и так, что кто-то из рода или несколько представителей так прославились своим мастерством, что стали знаменитыми ювелирами, каменщиками или пекарями и их потомков нарекли такими же фамилиями Воскерчян ("воскерич" - ювелир), Карташян ("карташ" - камещик), Экимян ("эким" - лекарь), Жамагорцян ("жамагорц" - часовчик) и пр.

Здесь стоит упомянуть и происхождение западно-армянских фамилий. Столетиями Восточная и Западные части Армении развивались раздельно друг от друга и входили в состав различных империй. Восточная Армения находилась под властью Персии, а затем России, а Западная - Османской Турции. Раздельное существование двух частей армянского народа отразилось и на фамилиях. Так, во многих западно-армянских фамилиях, многие из которых сегодня носят предстаивтели армянской диаспоры, окончание "эан" заменилось не на "ян", а на - "иан". Кроме того, очень часто в таком типе фамилий, которые указывают на ремесло, есть тюркские корни и таких корней много в армянских фамилиях. Это связано с тем, что армяне в Османской империи очень основательно занимали нишу ремесленников. Поэтому фамилии многих армян, предки которых происходят из Западной Армении, означают название ремесел, причем по-турецки.

Например, фамилия бывшего армянского коммунистического лидера, а затем и спикера Национального собрания Республики Армения Карена Демирчяна, происходит от турецкого слова "демирчи", то есть кузнец. Скорее всего, предки бывшего армянского лидера происходили из Западной Армении, входящей в Османскую Турцию, и были кузнецами. По словам члена-корреспондента Национальной академии наук Армении, этнографа Левона Абрамяна, наличие в армянских фамилиях буквы "ч", а таких очень много, как правило, указывает на ремесло, потому что в турецком это окончание "чи" является показателем ремесла. Например, фамилия Бардакчян произошла от "бардакчи", то есть гончар.

Один из кварталов Еревана, в котором в начале прошло века в значительном количестве проживало мусульманское население, до сих пор в народе называется Силачи, в переводе с турецкого "силачи" означает красильщик. В этом районе армянской столицы некогда жили красильщики.

Некоторые фамилии образовались также от прозвищ. Например, фамилия Шатворян произошла от слова "шат". Видимо предки нынешних Шатворянов получили свое прозвище, потому что имели много детей. Но, если у сельчан и ремесленников вплоть до 19 века фамилий не было, ибо предполагалось, что простому люду фамилии не нужны, то иначе обстояло дело со знатными родами. В противоположность простолюдинам, фамилии знатных родов восходили к глубокой древности. Но форма образования была той же, то есть обозначалась принадлежность к тому или иному роду, а в случае с царями к той или иной династии.

Уже в древности и в средние века знатные фамилии обязательно носили фамилии - Мамиконян, обычно представители этого рода были военачальниками, Хорхоруни - телохранителями царя, Гнуни были царскими виночерпиями и пр. Принадлежность к знатному роду обозначалась суффиксом "уни". Таким образом, фамилии с суффиксом "уни" в древности и в средние века были присущи знатным родам - Аматуни, Багратуни, Рштуни, Арцруни, Хорхоруни и пр.

Ряд ученых считает, что фамилии этого типа происходят от урартского языка, в котором принадлежность обозначалась окончанием "уни". Между тем, в народе существует своя, далекая от научной, но своеобразная трактовка происхождения фамилий армянской знати. Согласно народной этимологии, окончание "уни" происходит от слова "уненал" - иметь, в данном случае иметь богатство. По мнению Левона Абрамяна, это неверная трактовка, так как обеспеченность никоим образом не была выражена в именах или фамилиях: "Это не типично для образования фамилий".

Некоторые из армянских фамилий образовались от названия местности, часто такие фамилии носили древние или средневековые армянские ученые и писатели. Например, Анания Ширакаци армянский географ, математик и астроном, живший в VII веке, Григор Татеваци - философ и богослов, который жил в XIV веке. Фамилии носили и другие армянские ученые, как например создатель армянского алфавита и письменности - Месроп Маштоц, живший в V веке.

В некоторых армянских фамилиях до сих пор сохранились приставки "мелик", указывающая на дворянское происхождение и "тер", которая использовалась духовными лицами и имеет смысл "отец", "владыка", "батюшка". Сейчас многие их тех, чьи деды опасаясь гнева советской власти, избавились от приставк "мелик" и "тер", вновь возвращают себе свои исконные фамилии. Некоторые армяне присваивали детям фамилии по имени деда, однако впоследствии эта традиция отпала из-за проблем, связанный с бумажной волокитой. Есть и другая традиция, которая остается неизменной: подавляющее большинство армянок, выйдя замуж, в знак уважения к своим родителям продолжает носить девичьи фамилии.

http://arm-legends.livejournal.com/6275.html

#28 miraj

 
miraj

    Аҡһаҡал

  • kыҙ
  • PipPipPipPipPipPipPipPipPipPip
  • 4 404 сообщений
  • Ырыуым:Ҡатай
  • Ораным:Тайлаҡ!
  • Ҡошом:Ҡауҙы
  • Ағасым:Артыш
 

Отправлено 27 Ноябрь 2012 - 08:25

Минеңсә, баш ҡушымтаһы бармай, нисек борғолаһаҡ та. Ә бына күплек ялғауы ҡушҡанда булыр ине. Мәҫәлән, Гүзәл Ситдиҡтар

#29 Belebey

 
Belebey

    Аҡһаҡал

  • Тел һаҡсыһы
  • PipPipPipPipPipPipPip
  • 873 сообщений
  • Ырыуым:Ырыуһыҙмын
  • Ораным:белмәйем
  • Ҡошом:юҡ
  • Ағасым:юҡ
 

Отправлено 27 Ноябрь 2012 - 09:20

Форумды уҡыусылар иғтибарына үҙем 1991 йылдың 1 ғинуарынан башлап күтәреп килгән һәм мине бик ныҡ борсоған "Башҡорт фамилиялары кәрәк" тигән теманы тәҡдим итәм.


Аптыраҡ, 20 йыл буйы шул теманы күтәреп оран hалып йѳрѳйhѳгѳҙ, ә үҙегеҙ hаман Ишбулды Әбйәлилов булып ҡалаhығыҙ. Хәҙер бит хѳрриәт, ЗАГС-ҡа барығыҙ ҙа, hә тигәнсе Әбйәлилбаш булырhығыҙ.

#30 Ишбулды Әбйәлилов

 
Ишбулды Әбйәлилов

    Мырҙа

  • Форум ағзаһы
  • PipPipPip
  • 61 сообщений
  • Ырыуым:Бөрйән
  • Ораным:Салауат!
  • Ҡошом:Бөркөт
  • Ағасым:Имән
 

Отправлено 28 Ноябрь 2012 - 12:24

Минеңсә, баш ҡушымтаһы бармай, нисек борғолаһаҡ та. Ә бына күплек ялғауы ҡушҡанда булыр ине.
Мәҫәлән, Гүзәл Ситдиҡтар


Башҡортта күплек ялғауы дүрт төрлө (башҡортсаһын яҙып тормайым, сөнҡи фамилияны донъяның бөтә урынында ҡулланырлыҡ булһын);
1.Башҡорттар өсөн башҡорт исемдәренән һәм хәҙерге "башҡорт" фамилияларынан ысын башҡорт фамилияларҙы барлыҡҡа килтереү:
- Абдисов - Абдистар - Abdistar,
- Абдулгазин - Абдулгазалар - Abdulgazalar,
- Абдулнасыров - Абдулнасырзар - Abdulnasyrzar,
- Муслимов - Муслимдар - Muslimdar.

2. Ни сәбәптәндер икенсе милләт фамилияһы алып фамилияһын башҡортлаштырам, шул уҡ ваҡытта элекке фамилияның тамыры ҡалһын тигәндәргә:
- Петров - Петрзар - Petrzar,
- Цой - Цойзар - Coyzar,
- Челентано -Челентанолар - Chelentanolar,
- Фердинанд - Фердинандтар - Ferdinandtar,
- Джонсон - Джонстар - Jonstar,
- Фишер - Фишерҙар - Hhisherzar/

Икенсе пункты уҡып ҡайһы берәүҙәр "анекдот" тип йылмайып ҡуйыр. Тик беҙҙең ата - бабалар "анекдот" тип уйлаған нәмәләр ысынбарлыҡҡа әйләнде һәм беҙ тыуған еребеҙҙә әҙселектәбеҙ һәм башҡортоғобоҙҙан ситләшәбеҙ!

3. Кем 1-се һәм 2-се пункт менән риза түгел, улар өсөн 3-сө пунк;
- 1-се пунктан асыҡ күренеүенсә ҡулланырлыҡ 4 төрлө күплек ялғауы билдәләнде - тар, лар, дар, зар.
Шуның "лар" ялғауы татар теленеке лә булып тора. Ҡайҙа гарантия, ниндәйҙер арауыҡ ваҡыт үткәс татарҙар "лар"-ға бөткәндәр татарҙар тип тауыш күтәреп башҡорттарҙы татар юҫығына төшөрмәҫме?

Тағы ла: - "ВЕСТНИК АКАДЕМИИ НАУК РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН" 2011. Том 16. #4. Стр. 76. Академик Нигматуллин Роберт И. үҙенең "Мои тринадцать башкирских лет и награда от академика АН РБ З.Г.Ураксина" мәҡәләһендә бына нимә тип яҙа:

"... Во время этой поездки он, в частности, говорил, что в диалекте его родной башкирской деревни на севере Оренбургской области множественное число существительных образовывалось, как и в татарском языке, с помощью окончания лар, а не тар, -дар, -ҙар в зависимости от последней буквы корня, предшествующей окончанию, что в диалекте башкир северо-востока Башкортостана гораздо меньше отличий от татарского языка, чем в официальном башкирском языке. У меня сложилось убеждение, что разработчики официального башкирского языка выбрали диалект и грамматические конструкции, которые отдаляли башкирский язык ("расширяет фронт"), но с другой - сокращает письменное взаимодействие. Даже количество букв в башкирском алфавите существенно больше, чем в татарском, а в татарском, - чем в русском, что создает трудности для машинного и компьютерного печатания текстов. Тексты, написанные на основе башкирской орфографии, трудно читать тем, кто привык к татарской. И, наоборот, тем. кто привык к башкирской орфографии, трудно читать татарскую орфографию. А это существенно сокращает число читателей литературных произведений, потому что татары читают только татарскую литературу, а башкиры - башкирскую.Хотя общность устной речи такова, что башкирский театр посещается и татарами, а татарский - и башкирами. И нет никакой необходимости переводить устную башкирскую речь на татарскую, а татарскую - на башкирскую. Татарский классик Габдулла Тукай и башкирский классик Мажит Гафури общались на одном языке и писали на одном шрифте.
Мне представляется, что к вопросу о сохранении особенностей и различий татарского и башкирского языков следует подходить не формально, а по существу. Нужно продуманно, постепенно сближать орфографию, а может, сделать одинаковыми алфавиты, чтобы пользоваться общим компьютерным шрифтом. Надо уйти от избыточно фонетической орфографии, от букв с черточками и хвостиками, принятых в 1930-е годы. И это должно быть предметом совместной деятельности ученых Башкортостана и Татарстана, причем филологов не только башкирских и татарских, но и изучающих европейские языки, а также математиков и историков. Задача очень трудная. но ее надо решать. Наука должна не только "обслуживаь народ", не плестись за ним, а давать ему правильные ориентиры...."

Академик Ниғмәтуллиндың ошо мәҡәләһе сығыуға бер йылдан ашыу ваҡыт үтте. Ләкин башҡорт ғалимдары ләм - мим, сөнки улар халыҡ мәнфәғәтенә төкөрөп ҡарайҙар, "кормушкаһыҙ" ҡалырға ҡурҡалар. Күреүегеҙсә, татар элитаһы йомшаҡ түшәп ҡаҡҡа ултыртмаҡсы башҡорт халҡын. Валлаһи тип әйтәм, әгәрҙә үҙ заманында башҡорт әҙәби башҡорт теле итеп, ТАТАРҘАР БАҪЫМЫ АЛДЫНДА, башҡорттоң төньяҡ - көнбайыш диалекты алынһа, башҡорт теле ошо көнгә тиклем бөткән булыр ине. Үҙебеҙҙе иллюзиялар менән алдамайыҡ!!!

Башҡорттоң милли идентификацияһын һаҡлап ҡалыуҙа һәм артабан үҫтереүҙә башҡорт фамилияһын булдырыу "башҡорттоң һуңғы патроны" тип аңлайым һәм беҙ уны дөрөҫ ҡулланырға тейешбеҙ һәм башҡорт теленең күплек ялғауына уны бәйләргә ярамайҙыр, сөнки бөгөн ул башҡорттоҡо, ә иртәгә татар фамилияһыныҡы булып китмәҫ тип берәү ҙә гарантия бирә алмай.

Бәлки, Әбйәлилбаш, Абзелилбаш та килешһеҙ яңғырайҙыр. Тик, Алла бойороп, ундай фамилия минең йәшәү дәүерендә барлыҡҡа килһә, уға минең тоҡомдар ғына түгел, мин үҙем дә ҡыҫҡа ваҡыт эсендә өйрәнер инем, тигән ышаныстамын!

Башҡорт фамилияһын барлыҡҡа килтереүҙе башҡорт теле ҡанундарына бигерәк ныҡ бәйләмәйек, бигерәк тә рус транскрипцияһында һабантуй -ҙы хабантуй түгел, ә сабантуй, Айһылыу Айхылыу түгел, ә Айсылу, Аҡсурин Аксурин түгел, ә Акчуриндар һ.б. булып йөрөгәндә һәм шул хәлде һаман да үҙебеҙҙең телгә үҙебеҙ хужа була алмай һәм үҙебеҙҙең файҙаға үҙгәртә алмағанда!!!

#31 Ишбулды Әбйәлилов

 
Ишбулды Әбйәлилов

    Мырҙа

  • Форум ағзаһы
  • PipPipPip
  • 61 сообщений
  • Ырыуым:Бөрйән
  • Ораным:Салауат!
  • Ҡошом:Бөркөт
  • Ағасым:Имән
 

Отправлено 28 Ноябрь 2012 - 12:38

Аптыраҡ, 20 йыл буйы шул теманы күтәреп оран hалып йѳрѳйhѳгѳҙ, ә үҙегеҙ hаман Ишбулды Әбйәлилов булып ҡалаhығыҙ. Хәҙер бит хѳрриәт, ЗАГС-ҡа барығыҙ ҙа, hә тигәнсе Әбйәлилбаш булырhығыҙ.

Бында Һәнәк журналына материал тураһында һүҙ бармай, Бәләбәй. Минең материалды бөтөнләй уҡымағаның һиҙелеп тора. Кем тирмәненә һыу ҡойоп маташаһың?
1998 йылда мин ул турала ЗАГС-ҡа барып белешмә алдым. Минең фамилияны үҙгәртеү өсөн законодательный база юҡ. Ә бына Агин Бүрәт округы бүрәттәре, Татарстан татарҙары өсөн (сикләнгән күләмдә булһа ла), ундай база бар. Был турала мин үҙемдең блогта http://bashkortfam.blogspot.com адресы буйынса материал урынлаштырғанмын. Көлөп маташыр алдынан, Бәләбәй, шуны уҡып сыҡ, ә мин, кәрәк булһа, маташмаясаҡмын - көләсәкмен!

#32 Ишбулды Әбйәлилов

 
Ишбулды Әбйәлилов

    Мырҙа

  • Форум ағзаһы
  • PipPipPip
  • 61 сообщений
  • Ырыуым:Бөрйән
  • Ораным:Салауат!
  • Ҡошом:Бөркөт
  • Ағасым:Имән
 

Отправлено 28 Ноябрь 2012 - 12:55

Узбекские фамилии

Узбекские фамилии формировались под серьезным влиянием исламской культуры. Не смотря на то, что корни узбекского языка уходят к языкам тюркских племен, узбекские фамилии тюркского происхождения занимают не более пяти процентов от общего количества фамилий, характерных для узбекского народа. Поскольку арабская культура и ислам оказали на узбекские фамилии, в процессе их формирования, серьезное влияние, многие родовые имена узбеков связаны с арабскими именами, Кораном и так далее.
На письме узбекские фамилии могут отображаться так же, как и имена людей. Но в устной речи произношение фамилии отличается от произношения имени. Эти отличия крайне сложно отобразить на бумаге, но на слух они воспринимаются достаточно легко и понятно.
Как и все народы, входившие в состав национальностей Советского Союза, узбеки подверглись русификации фамилий в 20 столетии. Многие узбекские фамилии в принудительном порядке записывали с русскими окончаниями. Такие фамилии до сих пор имеют хождение и широко используются среди этнических узбеков, проживающих за пределами своей исторической родины. В самом же Узбекистане в наши дни узбекские фамилии записываются и произносятся, согласно традициям, существовавшим до образования Советского Союза.
Многие специалисты утверждают, что выделение этнических узбекских фамилий крайне затруднительно из-за особенностей определения национальной принадлежности этого народа. Сами узбеки также признают тот факт, что народность, хоть и является единой, делится на тридцать две отрасли или тайоры. В эти тайоры включают и узбеков, проживающих на территории нынешних Объединенных Арабских Эмиратов, и тех, кто живет в Китайской Татарии, и многих других этнических узбеков. Каждая из отраслей перенимает часть культуры народов, на исторической территории которых они проживают. Это находит отражение и в узбекских фамилиях с именами.

http://imena21.ru/uzbekskie-familii/

#33 Belebey

 
Belebey

    Аҡһаҡал

  • Тел һаҡсыһы
  • PipPipPipPipPipPipPip
  • 873 сообщений
  • Ырыуым:Ырыуһыҙмын
  • Ораным:белмәйем
  • Ҡошом:юҡ
  • Ағасым:юҡ
 

Отправлено 28 Ноябрь 2012 - 11:50

Бында Һәнәк журналына материал тураһында һүҙ бармай, Бәләбәй. Минең материалды бөтөнләй уҡымағаның һиҙелеп тора. Кем тирмәненә һыу ҡойоп маташаһың?
1998 йылда мин ул турала ЗАГС-ҡа барып белешмә алдым. Минең фамилияны үҙгәртеү өсөн законодательный база юҡ.


Әбйәлилов иптәш!
1998 йыл тураһында белмәйем, ләкин хәҙерге ваҡытта фамилияғыҙҙы үҙгәртеү өсөн бер ниндәй ҙә кәртә юҡ.
ЗАГС-ҡа барып белешегеҙ, зинһар өсөн!

#34 Belebey

 
Belebey

    Аҡһаҡал

  • Тел һаҡсыһы
  • PipPipPipPipPipPipPip
  • 873 сообщений
  • Ырыуым:Ырыуһыҙмын
  • Ораным:белмәйем
  • Ҡошом:юҡ
  • Ағасым:юҡ
 

Отправлено 29 Ноябрь 2012 - 12:01

Федеральный закон от 15.11.1997 № 143-ФЗ "Об актах гражданского состояния" Глава VII. ГОСУДАРСТВЕННАЯ РЕГИСТРАЦИЯ ПЕРЕМЕНЫ ИМЕНИ Статья 58. Перемена имени 1. Лицо, достигшее возраста четырнадцати лет, вправе переменить свое имя, включающее в себя фамилию, собственно имя и (или) отчество. 2. Перемена имени производится органом записи актов гражданского состояния по месту жительства или по месту государственной регистрации рождения лица, желающего переменить фамилию, собственно имя и (или) отчество. 3. Перемена имени лицом, не достигшим совершеннолетия, производится при наличии согласия обоих родителей, усыновителей или попечителя, а при отсутствии такого согласия на основании решения суда, за исключением случаев приобретения лицом полной дееспособности до достижения им совершеннолетия в порядке, предусмотренном законом. 4. Перемена имени лицу, не достигшему возраста четырнадцати лет, а также изменение присвоенной ему фамилии на фамилию другого родителя производится на основании решения органа опеки и попечительства в порядке, установленном статьей 59 Семейного кодекса Российской Федерации. (п. 4 в ред. Федерального закона от 29.04.2002 N 44-ФЗ) 5. Перемена имени подлежит государственной регистрации в органах записи актов гражданского состояния. Статья 59. Заявление о перемене имени Заявление о перемене имени в письменной форме подается в орган записи актов гражданского состояния. В таком заявлении должны быть указаны следующие сведения: фамилия, собственно имя, отчество, дата и место рождения, гражданство, национальность (указывается по желанию заявителя), место жительства, семейное положение (состоит или не состоит в браке, вдов, разведен) заявителя; фамилия, имя, отчество, дата рождения каждого из детей заявителя, не достигших совершеннолетия; реквизиты записей актов гражданского состояния, составленных ранее в отношении заявителя и в отношении каждого из его детей, не достигших совершеннолетия; фамилия, собственно имя и (или) отчество, избранные лицом, желающим переменить имя; причины перемены фамилии, собственно имени и (или) отчества. Лицо, желающее переменить имя, подписывает заявление о перемене имени и указывает дату его составления. Одновременно с подачей такого заявления должны быть представлены следующие документы: свидетельство о рождении лица, желающего переменить имя; свидетельство о заключении брака в случае, если заявитель состоит в браке; свидетельство о расторжении брака в случае, если заявитель ходатайствует о присвоении ему добрачной фамилии в связи с расторжением брака; свидетельство о рождении каждого из детей заявителя, не достигших совершеннолетия. Статья 60. Порядок государственной регистрации перемены имени 1. Государственная регистрация перемены имени производится на основании заявления о перемене имени. 2. Заявление о перемене имени должно быть рассмотрено органом записи актов гражданского состояния в месячный срок со дня подачи заявления. При наличии уважительных причин (неполучение копий записей актов гражданского состояния, в которые необходимо внести изменения, и других) срок рассмотрения заявления о перемене имени может быть увеличен не более чем на два месяца руководителем органа записи актов гражданского состояния. 3. При получении заявления о перемене имени орган записи актов гражданского состояния запрашивает копии записей актов гражданского состояния, в которые необходимо внести изменения в связи с переменой имени, от органов записи актов гражданского состояния по месту их хранения. 4. В случае, если записи актов гражданского состояния, в которые необходимо внести изменения в связи с переменой имени, утрачены, государственная регистрация перемены имени производится только после восстановления записей в порядке, установленном настоящим Федеральным законом для восстановления записей актов гражданского состояния. В случае, если в представленных одновременно с заявлением о перемене имени документах и поступивших копиях записей актов гражданского состояния имеются несоответствия сведений, такие несоответствия должны быть устранены в порядке, установленном настоящим Федеральным законом для внесения исправлений и изменений в записи актов гражданского состояния. В случае необходимости восстановления или изменения записи акта гражданского состояния срок, установленный пунктом 2 настоящей статьи, приостанавливается до решения вопроса о восстановлении либо об исправлении или изменении записи акта гражданского состояния. 5. В случае, если лицу, желающему переменить имя, отказано в государственной регистрации перемены имени, руководитель органа записи актов гражданского состояния обязан сообщить причину отказа в письменной форме. Документы, представленные одновременно с заявлением о перемене имени, подлежат возврату. 6. Орган записи актов гражданского состояния обязан сообщить о государственной регистрации перемены имени в территориальный орган федерального органа исполнительной власти, уполномоченного на осуществление функций по контролю и надзору в сфере миграции, по месту жительства заявителя в семидневный срок со дня государственной регистрации перемены имени.

#35 Belebey

 
Belebey

    Аҡһаҡал

  • Тел һаҡсыһы
  • PipPipPipPipPipPipPip
  • 873 сообщений
  • Ырыуым:Ырыуһыҙмын
  • Ораным:белмәйем
  • Ҡошом:юҡ
  • Ағасым:юҡ
 

Отправлено 29 Ноябрь 2012 - 12:10

Бында Һәнәк журналына материал тураһында һүҙ бармай, Бәләбәй. Минең материалды бөтөнләй уҡымағаның һиҙелеп тора. Кем тирмәненә һыу ҡойоп маташаһың?
1998 йылда мин ул турала ЗАГС-ҡа барып белешмә алдым. Минең фамилияны үҙгәртеү өсөн законодательный база юҡ. Ә бына Агин Бүрәт округы бүрәттәре, Татарстан татарҙары өсөн (сикләнгән күләмдә булһа ла), ундай база бар. Был турала мин үҙемдең блогта http://bashkortfam.blogspot.com адресы буйынса материал урынлаштырғанмын. Көлөп маташыр алдынан, Бәләбәй, шуны уҡып сыҡ, ә мин, кәрәк булһа, маташмаясаҡмын - көләсәкмен!


Статья 59. Заявление о перемене имени

Заявление о перемене имени в письменной форме подается в орган записи актов гражданского состояния.


Әбйәлилов иптәш,Һеҙгә бер генә бәләкәй генә hорауым бар.
Һеҙҙең шул ғариза яҙып ЗАГС-ҡа биреп ҡарағанығыҙ бармы?
Бармы, юҡмы, шуны ғына әйтегеҙ, зинhар өсөн.

#36 Ишбулды Әбйәлилов

 
Ишбулды Әбйәлилов

    Мырҙа

  • Форум ағзаһы
  • PipPipPip
  • 61 сообщений
  • Ырыуым:Бөрйән
  • Ораным:Салауат!
  • Ҡошом:Бөркөт
  • Ағасым:Имән
 

Отправлено 30 Ноябрь 2012 - 12:22

Әбйәлилов иптәш,Һеҙгә бер генә бәләкәй генә hорауым бар.
Һеҙҙең шул ғариза яҙып ЗАГС-ҡа биреп ҡарағанығыҙ бармы?
Бармы, юҡмы, шуны ғына әйтегеҙ, зинhар өсөн.


Бәләсел аноним Бәләбәй!
Ты кто такой? Давай гуляй, до свидания!
Һин прокурор, мин подсудимый түгел! - шулай өндәшәм, сөнки үҙемдең һорауға яуап алманым - уҡыныңмы минең мәҡәләне һәм блогты?

Мин дзюдоистар йәки самбистар тураһында яҙһам, һин - Нишләп үҙең дзюдоист йәки самбист түгелһең, - тип бәйләнер инеңме? Әгәр палачтар тураһында һүҙ сығарһам, һин "үҙең башта палач бул", - тип мине нисек палач булыу тураһында инструкциялар менән һыйлар инеңме?
Каков вопрос, таков ответ, урыҫ ағай әйткәнсә!

#37 Belebey

 
Belebey

    Аҡһаҡал

  • Тел һаҡсыһы
  • PipPipPipPipPipPipPip
  • 873 сообщений
  • Ырыуым:Ырыуһыҙмын
  • Ораным:белмәйем
  • Ҡошом:юҡ
  • Ағасым:юҡ
 

Отправлено 30 Ноябрь 2012 - 09:01

Мин дзюдоистар йәки самбистар тураһында яҙһам, һин - Нишләп үҙең дзюдоист йәки самбист түгелһең, - тип бәйләнер инеңме? Әгәр палачтар тураһында һүҙ сығарһам, һин "үҙең башта палач бул", - тип мине нисек палач булыу тураһында инструкциялар менән һыйлар инеңме?


Һеҙҙең аналогия дөрөҫ түгел. Һеҙ фамилия үҙгәртеү ТУРАҺЫНДА яҙмайһығыҙ, Һеҙ бөтәбеҙҙе лә фамилия үҙгәртергә ӨНДӘЙҺЕГЕҘ.

Тимәк, бында икенсе төрлө аналогия тап килә.
Мәҫәлән, мин башҡорттарҙы араҡы эсергә ташлағыҙ, тип өндәйем. Ә үҙем, араҡы эсәһеңме, юҡмы, тигән һорауға яуап биреүҙән ҡәтғи баш тартам.

Шуға күрә минең һорауым бик тә тәбиғи.
Һеҙҙең "фамилиямды үҙгәртәм" тип ЗАГС-ҡа ғариза яҙғанығыҙ бармы?
Йәғни, Һеҙ "мин әйткәнсә эшләгеҙ" йә иһә "мин эшләгәнсә эшләгеҙ" принцибы буйынса оран һалаһығыҙ?

#38 Ишбулды Әбйәлилов

 
Ишбулды Әбйәлилов

    Мырҙа

  • Форум ағзаһы
  • PipPipPip
  • 61 сообщений
  • Ырыуым:Бөрйән
  • Ораным:Салауат!
  • Ҡошом:Бөркөт
  • Ағасым:Имән
 

Отправлено 30 Ноябрь 2012 - 10:56

Һеҙҙең аналогия дөрөҫ түгел. Һеҙ фамилия үҙгәртеү ТУРАҺЫНДА яҙмайһығыҙ, Һеҙ бөтәбеҙҙе лә фамилия үҙгәртергә ӨНДӘЙҺЕГЕҘ.

Тимәк, бында икенсе төрлө аналогия тап килә.
Мәҫәлән, мин башҡорттарҙы араҡы эсергә ташлағыҙ, тип өндәйем. Ә үҙем, араҡы эсәһеңме, юҡмы, тигән һорауға яуап биреүҙән ҡәтғи баш тартам.

Шуға күрә минең һорауым бик тә тәбиғи.
Һеҙҙең "фамилиямды үҙгәртәм" тип ЗАГС-ҡа ғариза яҙғанығыҙ бармы?
Йәғни, Һеҙ "мин әйткәнсә эшләгеҙ" йә иһә "мин эшләгәнсә эшләгеҙ" принцибы буйынса оран һалаһығыҙ?

Бәләсел аноним Бәләбәй!

Ты кто такой? Давай гуляй, до свидания!

#39 il-bash

 
il-bash

    Йөҙбаш

  • Форум ағзаһы
  • PipPipPipPip
  • 112 сообщений
  • Город:Аургазинский
  • Ырыуым:Мең
  • Ораным:Алаҫ!
  • Ҡошом:Бөркөт
  • Ағасым:Имән
 

Отправлено 18 Декабрь 2012 - 06:29

Бик мөһим фекер күтәрелгән бында, минеңсә. Быны атҡарып сығырға иң ҙур ҡаршылыҡ булып, бәлки, административ кәртәләр ҙә түгел, ә үҙебеҙҙең ябай халыҡтың вайымһҙлығы булыр кеүек. Уҙ мәнфәғәттәрен халҡынан өҫтөн ҡуйған ваҡсыл, нигатив ҡарашлы, тупаҫ әҙәмдәр күбәйҙе арабыҙҙа. Ышанмаусанлыҡ көслө.
Мәҫәлән, рәсми рәүештә иғлан ителде ти фамилияны уҙгәртергә. Тик, нисә процент милләттәштәребеҙ был яңылыҡты ҡабул итер?
Бының менән нимә эшләргә була?
Ниндәйҙер стимул кәрәк башҡорт фамилиялылары өсөн.

#40 Ишбулды Әбйәлилов

 
Ишбулды Әбйәлилов

    Мырҙа

  • Форум ағзаһы
  • PipPipPip
  • 61 сообщений
  • Ырыуым:Бөрйән
  • Ораным:Салауат!
  • Ҡошом:Бөркөт
  • Ағасым:Имән
 

Отправлено 02 Январь 2013 - 04:27

Милли идентификацияның төрлө тармаҡтары бар. Минең мәҡәләғә ауаздаш мәҡәлә "Киске Өфөнөң" быйылғы 51-се номерында баҫылып сыҡҡан. Был мәҡәләнең авторы Баймаҡтан Урал Мостафин ағай. Түбәндә уның мәҡәләһен тулыһынса тәҡдим итәм. Мәҡәләне "Киске Өфө" гәзитенең сайтында ошо һылтанма буйынса http://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&to=art&id=1701 уҡырға була.

ПАСПОРТЫҢДА МИЛЛӘТЕҢ ЮҠ,
ә ул мәғлүмәт йөҙөңдә сағыламы?

"Иҫтәренә төшөр. Иҫкә төшөрөү - иман килтергән кешеләргә файҙа! ("Әҙ-Ҙәриәт" сүрәһе). Кеше исеменең йәненә тәьҫире, тормошона шауҡымы тураһында төрлө фекерҙәр һәм фараздар ишетелеп тора. Тимәк, йәмғиәттә милләттең киләсәге тураһында борсолоу бар. Был хәл уйландыра һәм ҡыуандыра. Ул турала бик төплө һәм фәһемле итеп "Киске Өфө"лә лә яҙыла килә. Башҡаларҙың фекерҙәрен ишетеп, шәжәрәләрҙәге төрлө быуын исемдәре менән танышып, уйланып, тағы ла бер-ике һүҙ әйтергә булдым.

Үҙ телендә һөйләшмәһә...

Беҙ ят кеше менән осрашҡанда тәүҙә уның йөҙөнә ҡарап, тәүге мәғлүмәт алабыҙ һәм, автоматик рәүештә (төпкө аң кимәлендә) уға үҙебеҙҙең ҡарашты һиҙемләйбеҙ, исем-фамилияһын белгәс, ҡайһы халыҡтан икәнен төҫмөрләйбеҙ, һөйләшкән телен ишетеп, ниндәй милләттән булыуы тураһында һығымта яһайбыҙ һәм, шунан һуң ғына, аңлы рәүештә уға үҙ мөнәсәбәтебеҙҙе билдәләйбеҙ. Тимәк, кешегә үҙ ҡарашыңды булдырыу, уның менән дөрөҫ мөнәсәбәт ҡороу өсөн уның кем булыуын белеү мотлаҡ, йәғни, йөҙөн күреү, исемен белеү һәм һөйләшкән телен ишетеү зарур. Йәшерен-батырыны юҡ, кешене милләтенә ҡарап айырыу, баһалау борон да булған, хәҙер ҙә бар. Элегерәк кешенең милләте метрикаһында, паспортында яҙыла ине, бөгөн яҙылмай. Бөгөнгө халыҡтар араһында барған ҡатнаш никахтар һөҙөмтәһендәге ассимиляция арҡаһында йөҙгә ҡарап ҡына милләтте айырыу икеле. Үҙ телендә һөйләшмәһә, исем-фамилияһынан айырып булмаһа, уның йөҙөнә, ҡиәфәтенә генә ҡарап мөнәсәбәт ҡороу тоғро ла, ғәҙел дә түгелдер, ләкин башҡаса ҡалайтаһың?
Ғәмәлдә исем менән тел ҡала. Исеме үҙ халҡына хас булмаһа, туған телен белмәгән кешенең, үҙе әйтмәһә, милләтен дә белеп булмай әле. Ул кеше милләтен ата-әсәһенең кем булыуына ҡарап белә ала, ләкин үҙен милләтенең бер вәкиле итеп таныймы? Икеле, сөнки уны тыумыштан ят исем ҡушып, әсә телендә һөйләшеүҙән мәхрүм итеп, милләтенән яҙҙырғандар... Шәжәрәләрҙә хәҙерге Элина, Карина, Сабина, Регина, Миленаларҙың ҡартәсәй, өләсәйҙәре Әминә, Кәримә, Сәлимә, Рәғиҙә, Мәҙинәләр... Артур, Тимур, Данилдарҙың ҡартатайҙары Арыҫлан, Тимерйән, Динислам һ.б. Уларҙың мосолман балалары икәнен әлегә фамилияһы, аталарының исеменән төҫмөрләп була. Ә, мәҫәлән, Данилдың балалары Борис Данилович йә Милена Даниловна булһа, кем икәнен ҡайҙан беләһең? Шул исем Данилов тигән фамилияға әйләнеп китһә?

Ҡәрҙәштәр бер-береһенә ылыға

Быларҙы тәфсирләп яҙыуымдың ғилләһе шул - беҙҙең быуынға тиклем беҙ үҙ ҡәрҙәштәребеҙҙе исем-шәрифтәренән еңел таныныҡ. Сит ерҙә йөрөгәндә лә үҙебеҙгә хас, таныш исем ишетһәк, ниндәйҙер яҡын тойғолар уянды, был ят мөхиттә лә беҙ яңғыҙ түгел һәм, кәрәк булһа, ышаныр кешебеҙ бар икәнен тойоу, яттар араһында ла ҡаушап ҡалмаҫҡа ярҙам итте. Мәҫәлән, Ырымбур өлкәһендә армияла хеҙмәт иткән саҡта мосолман халыҡтарының балалары - үзбәк, ҡырғыҙ, татар, төркмән, ҡаҙаҡ һалдаттары - миңә ылыҡтылар, мосолман офицеры янында хеҙмәт итергә тырыштылар. Мин уларҙан баш тартмаһын өсөн, үҙ-ара ярышып, хеҙмәт бурыстарын еренә еткереп атҡарҙылар. Үҙ халыҡтарының вәкиле булмаһам да, мосолман мосолманды ҡыйырһытмаҫ, йәберләтмәҫ, яҡшы мөнәсәбәттә булыр, тип ышандылар. Мин дә уларҙы үҙ туғандарым кеүек күреп, яҡланым, һаҡланым, кәрәк булһа, ярҙам иттем.
Армиянан һуң Стәрлетамаҡта заводҡа эшкә төшкәс, бүлек етәксеһе хеҙмәткәрҙәр менән таныштыра башланы. "Гел урыҫтар икән", тип борсолобораҡ торғанда, Насибов Фәхретдин тигән исемде ишетеп, йөрәгем йылынып китте. Артҡы рәттә ултырғандар араһынан эҙләп табып ҡараһам, башҡорт, татарға оҡшамаған кеүек, ләкин барыбер үҙеңдеке - мосолман! Исем-шәрифтәре шулай тип таныта. Тәүге тәнәфестә үк уның янына барып, үҙемсә һаулыҡ һораштым. Ул үҙенсә яуап бирҙе. Әзербайжан егете икән. Ул бер йылдан тыуған иленә ҡайтып китте, ләкин шул арала яҡшылап танышып, дуҫлашып, бер-беребеҙгә терәк булдыҡ. Мин уға нығыраҡ терәк һәм кәрәк булғанмындыр, сөнки беҙ танышҡас, ул үҙен был сит ерҙә, яттар араһында ҡыйыуыраҡ, ышаныслыраҡ һиҙә башлауын әйтте. Ышаныслы, итәғәтле егет ине, ләкин уны ҡаланыҡылар үҙ күреп яҡынлатманылар. Ул мәлдәрҙә әле күптәр үҙҙәрен мосолман итеп һиҙеү, таныу түгел, уйларға ла оялалар ине. Бер йыл арауығында мин Фәхретдинде башҡортсаға, ул мине әзербайжанса әҙ-мәҙ һупаларға өйрәтте. Ул миңә "ағай" тип өндәшә алыуына ҡыуанһа, мин уны үҙҙәренсә "мәшәди" (дуҫ) тип шатландырҙым. Был миҫалдарым менән мин хәҙер беҙ балаларыбыҙҙы бер-береһен таныуҙан, танып белеүҙән, белеп, үҙ мосолманына арҡалана, ышана алыуҙан, бер-береһенең туғанлыҡ, берҙәмлеген тойоп йәшәүҙән мәхрүм итәбеҙ, тип әйтмәксемен.

Ят исемдәр менән...

Үкенесле, ләкин йәмғиәтебеҙҙә урынлашҡан ялған ҡараш, хатта яһалма "ҡағиҙә" буйынса, ҡайһы бер ата-әсәләр аңлаһалар ҙа, заманса кеше булып күренергә тырышыпмы, балаларына халҡыбыҙға бөтөнләй ят, мәғәнәһеҙ исемдәр ҡушалар. Улар кемде алдарға тырышаларҙыр - үҙҙәренме, йәмғиәттеме? Был вайымһыҙлыҡтан шул ят исемдәр менән йәшәргә мәжбүр булған балалар күберәк зыян күрәлер, биллаһи... Бәлки, бөгөн уларға бер-береһен таныу кәрәкмәйҙер? Бәлки, башҡа сәбәптәр барҙыр? Мәҫәлән, ҡыҙҙарға заманса исем ҡушыуҙың бер ниндәй ҙә зыяны юҡ, сөнки уларҙың исемдәре шәжәрәләрҙе дауам итмәй, тип яҙып, элегерәк мин дә яңылышҡанмын. "Матур" исемле ҡыҙҙарға яраҡлаштырырға тырышыптыр һәм "иҫке" исемдәрен йәштәр, барыбер, үҙҙәренсәгә әйләндерәләр, тигән һылтау менән дә ҡайһы бер ата-әсәләр улдарына "заманса" исем ҡушалар. Шул арҡала башҡорт исемдәре ҡушаматтарға әйләнә бара. Замандың яһалма модаһына ярайбыҙ тип, "Шарик"тарға әйләнеп бөтмәһәк ярай ҙа ул... "Тәүбә ҡылмаған кешеләр - залимдар. Бер халыҡ икенсеһен мәсхәрә итмәһен. Үҙ-үҙегеҙҙе хурламағыҙ. Ҡушамат исем аташмағыҙ", - тиелә "Иртә" сүрәһенең 6-10-сы аятында. Үкенесле, ләкин бәғзе берәүҙәр балаларына исем урынына ҡушамат тағалар кеүек.
Тағы ла бер күренешкә иғтибар итеү мөһим. Шәжәрә "ағас"тарында хәҙерге ят исемле "япраҡ"тар үҙҙәренең урынһыҙ булыуҙары менән, шыршылағы пластмасса уйынсыҡтар кеүек, айырылып торалар, ләкин яһалма һәм төкөрөк менән генә йәбештерелгән кеүек булыуҙарына күрә, ваҡыт үтеү менән һулып бөтөүгә дусар ителгәндәр. Ошондай һаҡһыҙлыҡ һәм вайымһыҙлыҡ арҡаһында күпме тоҡом "ағас"ы ҡороно икән? Бер кем дә әйтә алмаҫ, сөнки уларҙың тоҡомо ла юҡ, ҡыҙыҡһыныусылары ла юҡ. Тоҡом ҡаны аша берләшкән япраҡтар ғына шәжәрә ағасын үҫтереүгә һәләтле һәм уларҙан яңы ботаҡтар бөрөләнә... Исемдәрен юғалтҡан халыҡ туған телендә лә һөйләшмәһә, милләт юҡ, тигән һүҙ.

Хоҙай үҙе милләт итеп яралтҡан

Донъяла, тарихта, йәшәйештә үҙ миссияһы, үҙ тәғәйене булмаһа, Бөйөк Аң әҙәмдәрҙе бер төрлө орлоҡтан яралтып, төрлө милләттәргә бүлмәҫ ине. Тәбиғәттә бер нәмә лә бушҡа ғына һәм мәғәнәһеҙ ҡоролмай. Ағастарҙың, үләндәрҙең орлоҡтарынан үҙ мөхиттәрендә тик үҙ төрөндәге үҫентеләр үҫеп сыға, сөнки тәбиғәттә уларҙың һәр береһенең үҙ тәғәйене бар. Әлбиттә, үҫентене ят ерҙә лә яһалма шарттар тыуҙырып үҫтереп була, ләкин ул үҙенә генә хас үҙсәнлеген тәбиғи дауам итә алмай. Әҙәм балаһы ғына бер камил йән булып тыуа ла, үҫеү, йәшәү дәүерендә яһалма рәүештә үҙенең ысынбарлығын юғалта. Сөнки тыумыштан ят исем ҡушып, ят телдә һөйләштереп, ят мөхиткә яраҡлаштырып, уны үҙсәнлегенән яҙҙырып, үҙ асылында үҫергә мөмкинлек тә, ирек тә бирмәйҙәр. Бала кем булып тыуыуын да, кем булып йәшәргә тейешлеген дә белмәй яфалана. Үҙенең милләтен танымаған йә белмәгән кеше йәшәйештә ниндәй ғөрөф-ғәҙәттәрҙе үҙләштерергә, ниндәй рухи ҡануниәткә таянырға, ниндәй йолаларҙы тоторға тейеш? Бер ниндәй ҙә таянысһыҙ, рухиәтенән, милли мәҙәниәтенән айырылған кешенең күңеле ярлы, яҙмышы аяныслы булалыр...
"Теле ярлыланған халыҡтың рухиәте менән бер рәттән, йәшәү даирәһе лә ҡыҫырыҡлана" тип әйткән аҡыл эйәһе М.В. Ломоносов. Бөгөн ер йөҙөндә күпселек милләттәрҙең ерле халыҡ араһында диаспора булып йәшәүе беҙгә мәғлүм. Улар ҙа ваҡытында иң тәүҙә исемдәрен, шунан телдәрен, һуңынан илдәрен дә юғалтҡандарҙыр. Тел юғалһа, ил тарҡала, ил булмаһа, халыҡ та юҡ, быға бәхәсһеҙ дәлилдәр, тарихи миҫалдар бихисап. Бөгөнгө көндә 6 меңдән ашыу телдә һөйләшкән 5 меңдән ашыу милләттең 380-енең генә һаны 1 миллиондан күберәк. Йыл һайын тиҫтәләгән телдәр юҡҡа сыға, милләттәр һаны кәмей. Донъяла башҡорттар 1миллион ярымдан күберәк, ләкин үҙ телендә һөйләшә, яҙа белгәндәре ярты миллиондан да әҙ булыу сәбәпле ЮНЕСКО һәм БМО тарафынан башҡорт теле юғалыуға дусар телдәр иҫәбенә теркәлгән. Үкенесле, әммә факт! Кешеләр, ваҡытлыса замана алдатҡыстары артынан ҡыуып, яңылышыуҙарын күрмәмешкә, белмәмешкә һалыша, ә ваҡыт үҙенекен эшләй һәм ул аяуһыҙ...

Асылың барыбер һағындыра...

Ҡыҙыҡ, милләте менән таныштырыу хәжәте тыуһа, үҙенең йөҙөн, үҙенсәлеген күрһәтеү өсөн бөтә халыҡтар ҙа милли кейемдәрен кейәләр, аш-һыуҙарын әҙерләйҙәр, халыҡ йырҙарын йырлайҙар, боронғо йәшәү рәүешен сағылдыралар. Тимәк, һәр халыҡ фәҡәт шул үҙ асылында өмөтлө һәм бәхетле йәшәгән дәүерҙе һағынып иҫкә ала, тигән һығымтаға килергә була. Алама осорҙо кем һағынып иҫкә алһын? Хәҙерге, теле, исеме, мәҙәниәте уртаҡлаштырылып, бер кәртәгә ҡыуылған быуынды, йәшәү рәүеше бер ҡалыпҡа һалынған йөҙһөҙ дәүерҙе киләсәк быуын нисек төҫмөрләр икән? Әлбиттә, замандың яһалма "ҡағиҙә"ләрен инҡар итеп, үҙ юлдарында үҙсәнлеген һаҡлап, үҙҙәренең кем икәнен иҫтәрендә тотоп йәшәгән халыҡтар бар: япондар, ҡытайҙар, һиндтар, ҡайһы бер ғәрәп халҡы һәм цивилизация менән аралашмаған ҡәбиләләр... "Берәү тоғро юлдан барһа, үҙе өсөн бара, берәү аҙашһа, үҙенә зарарға аҙаша, һис бер йөк күтәреүсе икенсенең йөгөн күтәрмәҫ" (Әл-Исра", 15-се аят)
Йәшәү мәғәнәһе ваҡытлыса һәм яһалма алдатҡыстарҙа түгел, ә донъяның рухи ҡиммәттәрен үҙләштереп, үҙсәнлегеңде һаҡлауҙа икәнен иҫебеҙҙә тотһаҡ ине...

Ерҙән Күккә юл hалhам да,
Тел булмаhа, ни файҙа?
Тере телле гөл булhам да,
Ишетерҙәр бит Айҙа!
Тауҙарҙан бейек булһам да,
Телhеҙҙе ҙур итмәҫтәр.
Тере телле сүп булhам да,
Тапап үтеп китмәҫтәр.
Борон башҡорттарҙың телен
Бысаҡ менән киҫкәндәр.
Буйһонмаһа, маңлайына
Оло тамға өткәндәр.
Бөгөн баҫалҡының телен
Ҡағыҙ менән "киҫәләр".
Шуға башҡорт балаhына
Яhалма тел үҫәлер…

Урал МОСТАФИН.




0 посетителей читают эту тему

0 пользователей, 0 гостей, 0 скрытых

Башфорум на Башпортале
BaShFoRuM